Dünyanın En Eski Derin Deniz Batığı İsrail Kıyılarında

Dünyanın En Eski Derin Deniz Batığı İsrail Kıyılarında Keşfedildi

Akdeniz’de, İsrail kıyılarından yaklaşık 90 kilometre açıkta, yüzlerce bozulmamış amfora içeren ve bilinen en eski derin deniz gemi batığı keşfedildi. Yaklaşık 3.300–3.400 yıllık olduğu tahmin edilen batık, 2023 yılında petrol ve doğalgaz şirketi Energean tarafından yapılan keşif amaçlı uzaktan kumandalı denizaltı aracı (ROV) araştırması sırasında 1,8 kilometre derinlikte tespit edildi.
Energean ekibi, deniz tabanında “büyük bir testi yığını” fark ettikten sonra durumu İsrail Eski Eserler Kurumu (IAA)’na bildirdi. Bunun üzerine kurum, bulguları incelemek üzere önümüzdeki yıl boyunca deniz arkeologlarıyla birlikte çalışacak özel bir ekip kurdu.

İsrail Arkeoloji Kurumu (IAA) araştırmacıları tarafından yapılan incelemelerde, amforaların MÖ 3500–1150 yılları arasında günümüz İsrail, Filistin, Lübnan, Ürdün ve Suriye bölgelerinde gelişen Kenan uygarlığına ait Geç Tunç Çağı depolama kapları olduğu kesin olarak belirlendi.
Bu keşif, yalnızca bulunan eserler açısından değil, aynı zamanda batığın kıyıya görüş hattı olmayan açık denizde yer alması bakımından da büyük önem taşıyor. Navigasyona yardımcı olacak hiçbir kara referansı olmadan bu noktaya ulaşılmış olması, antik denizcilerin denizcilik yeteneklerine dair anlayışı kökten değiştiriyor.
“Tarihi Değiştirecek Bir Keşif”
IAA Deniz Birimi Başkanı Jacob Sharvit, keşfi “dünya çapında tarihi değiştirecek bir bulgu” olarak nitelendirdi. Sharvit,
“Bu bulgu, eski denizcilerin navigasyon becerilerini daha önce hiç olmadığı kadar ortaya koyuyor. Bu noktadan sadece ufuk çizgisi görülebiliyor. Muhtemelen güneşin ve yıldızların konumlarını ve açılarını gözlemleyerek yönlerini bulmuşlardır,”ifadelerini kullandı.

Yaklaşık 12–14 metre uzunluğunda olduğu tahmin edilen geminin, muhtemelen bir fırtına veya korsan saldırısı sırasında “kriz anında” battığı düşünülüyor. Özel olarak tasarlanmış ekipmanlarla iki amfora çıkarıldı; ancak Sharvit, deniz tabanında görülenlerin yalnızca yüzeydeki kaplar olduğunu, yüzlercesinin geminin ahşap kirişleriyle birlikte çamurlu kumun altında gömülü bulunduğunu belirtiyor.
Sharvit ayrıca, geminin taşıdığı yük hakkında şu değerlendirmeyi yaptı:
“Kargoda tespit edilen gemi tipi, petrol, şarap ve meyve gibi nispeten ucuz ve seri üretilen ürünlerin taşınması için tasarlanmıştı. Tek bir gemide bu kadar büyük miktarda amfora bulunması, menşe ülkesi ile Akdeniz kıyısındaki eski Yakın Doğu toprakları arasında önemli ticari bağların olduğunu gösteriyor.”
Denizcilik Tarihine Yeni Bakış
Aynı döneme ait yalnızca iki gemi enkazı daha bulunmuş olup, her ikisi de Türkiye kıyılarının açıklarında sığ sularda yer almaktadır. Daha önce arkeologlar, antik ticaret gemilerinin kıyı şeridini takip ederek limandan limana seyrettiğini varsayıyordu. Ancak bu keşif, eski denizci toplumların navigasyon yeteneklerinin büyük ölçüde hafife alındığını ortaya koyuyor.

Sharvit,
“Bu teknenin keşfi, eski denizcilerin yeteneklerine dair tüm anlayışımızı değiştiriyor. Bu, herhangi bir kara parçasına görüş hattı olmayan bu kadar uzak bir mesafede bulunan ilk tekne,”
dedi ve ekledi:
“Burada muazzam bir araştırma potansiyeli var. Gemi o kadar büyük bir derinlikte korunmuş ki, felaket anından beri zaman donmuş durumda. Gövdesi ve çevresi insan eliyle bozulmamış, sığ sulardaki batıklara etki eden dalgalar ve akıntılardan etkilenmemiş.”
Sergi Planı
Keşfedilen amforalar, yaz boyunca İsrail Arkeoloji Kurumu’nun Kudüs’teki Arkeoloji Kampüsü’nde sergilenecek.